Hướng dẫn âm thanh và âm nhạc
MP3 hay AAC: định dạng lossy nào là lựa chọn tốt hơn?
MP3 và AAC là cuộc so tài giữa hai định dạng lossy cùng một họ. MP3 được chuẩn hóa năm 1993. AAC theo sau năm 1997, được thiết kế làm người kế nhiệm. AAC thường nghe tốt hơn ở cùng bitrate. MP3 phát được trên gần như mọi thiết bị. Điều nào quan trọng hơn tùy vào thiết bị bạn đang có.
Có lẽ bạn đã dùng cả hai mà không chọn. MP3 nằm trong các file .mp3. AAC ẩn trong file .m4a, trong âm thanh của phần lớn video trực tuyến và nhiều dịch vụ streaming. YouTube chẳng hạn gửi âm thanh dưới dạng AAC hoặc Opus chứ không phải MP3. Vì thế câu hỏi thực tế thường là nên giữ nguyên AAC hay chuyển đổi nó.
MP3 và AAC đặt cạnh nhau
Bảng so sánh MP3 và AAC về tuổi đời, âm thanh và dung lượng file ở cùng bitrate, đuôi file, thiết bị hỗ trợ và giấy phép, với dòng dung lượng tính cho 128 kbps.
| Điểm khác nhau | MP3 | AAC |
|---|---|---|
| Được chuẩn hóa | 1993 | 1997 |
| Âm thanh ở cùng bitrate | Cần bitrate cao hơn để đạt chất lượng ngang nhau | Sạch hơn ở 96 đến 128 kbps |
| Dung lượng file ở cùng bitrate | Khoảng 1 MB mỗi phút ở 128 kbps | Như nhau, khoảng 1 MB mỗi phút |
| Đuôi file thường gặp | .mp3 | .m4a |
| Thiết bị hỗ trợ | Gần như mọi trình phát và dàn âm thanh | Điện thoại, máy tính, trình duyệt đời mới |
| Giấy phép | Bằng sáng chế đã hết hạn, chương trình kết thúc năm 2017 | Chỉ thu phí hãng làm bộ mã hóa và giải mã |
Chất lượng âm thanh: MP3 và AAC ở cùng bitrate
AAC lấy được nhiều âm thanh hơn từ mỗi kilobit. Nó phân tích các đoạn ổn định theo khối 1.024 mẫu, so với 576 của MP3, cho chi tiết tần số mịn hơn. Với âm thanh đột ngột, nó chuyển sang các khối ngắn hơn MP3 có thể dùng, làm giảm tiếng vọng nhòe trước một cú đánh trống. Nó cũng xử lý stereo linh hoạt hơn và hỗ trợ âm thanh vòm, điều MP3 tiêu chuẩn không có.
Lợi thế thể hiện rõ nhất ở bitrate thấp. Ở 96 đến 128 kbps, AAC nhìn chung nghe sạch hơn MP3, ít tạp âm xì xào hơn trên chũm chọe và giọng hát. Trong một bài nghe thử mù công khai năm 2014, AAC ở 96 kbps được đánh giá cao hơn MP3 ở khoảng 128 kbps. Từ khoảng 192 kbps hai bên khó phân biệt, và ở 256 kbps đa số người nghe không phân biệt được. Dung lượng file cũng không phân biệt được chúng: ở cùng bitrate, cả hai chiếm cùng chỗ, khoảng 1 MB mỗi phút ở 128 kbps. Hướng dẫn bitrate MP3 cho thấy mỗi mức phải hy sinh gì.
Thiết bị hỗ trợ: mỗi định dạng phát ở đâu
MP3 là định dạng mà mọi nhà sản xuất đều phải hỗ trợ. Dàn âm thanh xe hơi có cổng USB, đầu DVD, máy phát cầm tay giá rẻ, máy chơi game và smart TV hầu như đều đọc được. Phần cứng quá cũ không đọc gì khác. Nếu một file phải chạy được trên thiết bị bạn chưa từng thấy, như xe của người thân hay hệ thống âm thanh của một địa điểm, MP3 là lựa chọn an toàn.
AAC được hỗ trợ tốt trên mọi thứ đời mới. iPhone, điện thoại Android, Windows, macOS và mọi trình duyệt lớn đều phát nó, thường ở dạng file .m4a. Rắc rối bắt đầu với thiết bị cũ. Một số dàn âm thanh xe hơi và máy phát đơn giản chỉ ghi MP3 và WMA trong sách hướng dẫn và sẽ bỏ qua file .m4a. Một bản MP3 giải quyết được chuyện đó, và bài file MP3 không phát được liệt kê những gì dàn âm thanh xe hơi khắt khe chấp nhận.
Giấy phép: vì sao MP3 trở nên miễn phí để xây dựng còn AAC thì không
MP3 từng là công nghệ có cấp phép. Nhà sản xuất bộ mã hóa và trình phát trả tiền bản quyền bằng sáng chế cho đến khi các bằng sáng chế hết hạn, và chương trình cấp phép đã đóng vào năm 2017. Từ đó ai cũng có thể xây phần mềm hoặc phần cứng MP3 mà không mất phí bằng sáng chế. Lịch sử này giải thích mức độ phổ biến của nó: suốt hai thập kỷ, đây là định dạng duy nhất mà mọi hãng thiết bị đều đồng ý đưa vào.
AAC vẫn nằm trong một chương trình cấp phép bằng sáng chế. Khoản phí rơi vào các công ty làm bộ mã hóa và giải mã, như hãng điện thoại và phần mềm. Không thu phí cho việc phân phối, streaming hay nghe âm thanh AAC. Với bạn là người nghe, chi phí bằng không ở cả hai bên. Giấy phép chỉ quan trọng vì nó định hình thiết bị nào hỗ trợ định dạng nào.
Chuyển AAC sang MP3 và nên chọn định dạng nào
Chuyển đổi giữa các định dạng lossy luôn tốn chất lượng, vì bộ mã hóa thứ hai bỏ thêm từ âm thanh vốn đã bị giảm. Một file MP3 làm từ công cụ YouTube sang MP3 đã qua hai lượt như vậy, vì luồng của chính YouTube là AAC hoặc Opus. Điều đó chấp nhận được để tương thích, nhưng cũng là lý do một bản tải có thể nghe hơi đục hơn luồng gốc. Bài MP3 nghe khác bản gốc giải thích hiệu ứng này.
Vì vậy hãy giữ file AAC ở dạng AAC nếu thiết bị của bạn phát được. Chỉ chuyển sang MP3 cho phần cứng từ chối .m4a, và dùng 192 kbps trở lên để hạn chế tổn thất thêm. Khi bạn tự tạo file từ nguồn lossless, hãy chọn AAC cho điện thoại và máy tính đời mới, còn MP3 cho thiết bị đủ loại hoặc đời cũ. Bài so sánh định dạng âm thanh thêm Opus, WAV và FLAC vào bức tranh.
Câu hỏi và trả lời
AAC có tốt hơn MP3 ở cùng bitrate không?
Nhìn chung là có. AAC được thiết kế sau với công cụ chính xác hơn, và ở 96 đến 128 kbps nó thường nghe sạch hơn MP3. Lợi thế thu hẹp khi bitrate tăng. Từ 256 kbps trở lên, đa số người nghe không phân biệt được file mã hóa tốt ở hai định dạng.
File M4A có giống AAC không?
Không hẳn. M4A là vỏ chứa, tức file bọc quanh âm thanh, còn AAC là định dạng âm thanh thường nằm bên trong. Hầu hết file nhạc .m4a chứa AAC. Một số chứa định dạng lossless của Apple, vì vậy có file M4A lớn hơn các file khác rất nhiều.
File AAC có phát được trên dàn âm thanh xe cũ hay máy nghe nhạc MP3 không?
Thường là không. Thiết bị đời cũ hay đọc MP3, đôi khi cả WMA, nhưng bỏ qua file .m4a. Hãy xem sách hướng dẫn hoặc nhãn gần cổng USB để biết định dạng được hỗ trợ. Nếu AAC không có trong danh sách, một bản MP3 từ 192 kbps trở lên là giải pháp thực tế.
Tôi có nên chuyển file AAC sang MP3 không?
Chỉ khi một thiết bị bạn phụ thuộc vào không phát được chúng. Mỗi lần chuyển giữa các định dạng lossy làm mất thêm chút chi tiết và không bao giờ thêm vào được. Nếu vẫn chuyển, hãy giữ file AAC gốc và chọn 192 kbps trở lên cho các bản MP3.
Vì sao âm thanh YouTube là AAC hoặc Opus thay vì MP3?
Cả hai đều mới và hiệu quả hơn MP3, nên cho chất lượng tương đương với ít dữ liệu hơn, điều quan trọng với streaming. Phần lớn video mang âm thanh ở khoảng 128 đến 160 kbps. Một file MP3 làm từ luồng đó không thể vượt chất lượng của nó, dù bitrate ghi trên file là bao nhiêu.
AAC có tạo ra file nhỏ hơn MP3 không?
Ở cùng bitrate thì file có cùng dung lượng, vì dung lượng bằng bitrate nhân với thời gian. Mức tiết kiệm đến từ việc dùng được bitrate thấp hơn mà chất lượng tương tự. Một file AAC 128 kbps thường được đánh giá gần với MP3 ở mức cao hơn đôi chút.
AAC 256 kbps có tốt hơn MP3 320 kbps không?
Hai bên gần nhau đến mức phần lớn người nghe không phân biệt được. AAC là định dạng hiệu quả hơn, nên AAC 256 kbps ngang ngửa MP3 320 kbps mà chiếm ít hơn 20 phần trăm dung lượng: 1,9 MB mỗi phút so với 2,4 MB. Hãy chọn theo thiết bị của bạn phát được gì, không theo con số.
Nên chọn định dạng nào cho podcast hoặc bản ghi giọng nói?
Cả hai đều tốt cho giọng nói. MP3 vẫn là lựa chọn thông dụng cho podcast vì mức hỗ trợ trong các ứng dụng và trình phát podcast gần như phổ quát, và 64 đến 128 kbps là đủ cho giọng rõ. AAC có thể nghe sạch hơn một chút ở bitrate thấp nhất nếu mọi người nghe đều dùng thiết bị đời mới.
Cập nhật: