Khi dùng chức năng tìm kiếm, bạn đồng ý với Điều khoản sử dụng.

Tìm kiếm

Hướng dẫn âm thanh và âm nhạc

File MP3 là gì và định dạng này hoạt động ra sao

File MP3 là âm thanh được ghi lại và lưu ở dạng nén, chiếm khoảng một phần mười dung lượng mà cùng đoạn âm thanh đó cần trên đĩa CD. Tên file có đuôi .mp3 và kiểu phương tiện của nó là audio/mpeg. File chỉ chứa âm thanh. Mức tiết kiệm đến từ việc loại bỏ những phần âm thanh mà tai người khó nhận ra, đó là lý do MP3 được gọi là định dạng nén có mất dữ liệu (lossy).

Bài viết này giải thích cách loại bỏ đó diễn ra, bên trong file có gì, định dạng mạnh ở đâu và những định dạng mới hơn đã vượt qua nó ở chỗ nào. Bài chỉ nói về MP3. Muốn có bức tranh rộng hơn về lấy mẫu và codec, hãy bắt đầu với cơ bản về âm thanh số. Để xem các định dạng cạnh tranh đặt cạnh nhau, hãy đọc so sánh định dạng âm thanh giữa MP3, AAC, Opus, WAV và FLAC.

File MP3 làm nhỏ âm thanh thế nào: hiệu ứng che lấp và khung

Âm thanh CD không nén dùng 1.411 kilobit cho mỗi giây âm thanh nổi. Bộ mã hóa MP3 giảm con số đó xuống 128 hoặc 192 nhờ hai giới hạn của thính giác. Âm thanh rất nhỏ thì không nghe thấy. Một âm lớn cũng che mất những âm nhỏ hơn gần nó về cao độ hoặc thời gian, hiện tượng này gọi là hiệu ứng che lấp (masking). Phần chi tiết bị che sẽ được lưu thô hơn hoặc bị bỏ.

Bộ mã hóa làm việc theo từng lát ngắn gọi là khung (frame), mỗi khung dài khoảng 26 mili giây nhạc ở tần số lấy mẫu của CD. Nó chia mỗi khung thành các dải tần, quyết định mỗi dải xứng đáng nhận bao nhiêu bit, rồi đóng gói kết quả thật gọn. Khi phát, quá trình đóng gói được đảo ngược. Phần chi tiết đã bỏ không thể dựng lại, nên chuyển MP3 sang WAV hoặc sang bitrate cao hơn không khôi phục được gì.

Bên trong file: khung, bitrate và thẻ ID3

Mỗi khung mở đầu bằng một phần đầu nhỏ cho biết bitrate, tần số lấy mẫu và âm thanh là đơn (mono) hay nổi (stereo). Ở tần số lấy mẫu của CD, tiêu chuẩn cho phép mười bốn mức bitrate cố định từ 32 đến 320 kbps, và 320 là mức trần. Ở 128 kbps, một phút nhạc nặng chỉ dưới một megabyte. Hướng dẫn bitrate MP3 so sánh các mức thông dụng.

Thông tin bài hát nằm trong thẻ tag, một khối dữ liệu lưu cạnh phần âm thanh. Thẻ ID3v1 cũ nằm ở cuối file và chứa các trường ngắn cho tên bài, nghệ sĩ, album, năm và thể loại. ID3v2 nằm ở đầu file và thêm văn bản dài hơn, số thứ tự bài và ảnh bìa. File không có thẻ chỉ hiện tên file trong trình phát.

Ưu điểm và nhược điểm của MP3

Khả năng tương thích là điểm mạnh chính. Điện thoại, máy tính, dàn âm thanh xe hơi và máy nghe nhạc bỏ túi từ hai mươi năm trước đều đọc được MP3, và ít định dạng nào được nhiều thiết bị hiểu đến vậy. File đủ nhỏ để lưu hàng loạt. Việc giải mã tốn rất ít sức xử lý nên cả phần cứng đơn giản cũng làm được.

Giới hạn đến từ tuổi đời. Ở cùng bitrate, AAC thường giữ được nhiều chi tiết hơn MP3, và khoảng cách càng rộng khi dưới 128 kbps, như bài MP3 vs AAC cho thấy. Những âm thanh sắc, gọn như chũm chọe, castanet và tiếng vỗ tay có thể bị nhòe ở mức thấp. Một file MP3 chuẩn chứa tối đa hai kênh nên không giữ được âm thanh vòm.

Mỗi lần mã hóa lại sẽ bỏ thêm một chút, vì vậy đừng chuyển đổi một file hai lần. Một công cụ chuyển đổi MP3 làm từ video trực tuyến đã tạo ra bản sao nén lần thứ hai, vì âm thanh của video đó đã được nén một lần trước đó.

Lịch sử MP3: ai phát triển và vì sao giờ dùng được tự do

MP3 là viết tắt của MPEG-1 Audio Layer III. Định dạng được phát triển vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, phần lớn công việc do viện Fraunhofer ở Erlangen, Đức thực hiện, và được công bố trong tiêu chuẩn MPEG-1 năm 1993. Đuôi file .mp3 được chọn vào năm 1995. Phần mềm phát nhạc và những máy nghe nhạc bỏ túi đầu tiên xuất hiện trong vòng ba năm sau đó.

Từng có thời bộ mã hóa và trình phát cần giấy phép bằng sáng chế. Các bằng sáng chế đó đã hết hạn, và chương trình cấp phép đóng cửa năm 2017, nên giờ ai cũng có thể triển khai định dạng này. Sự tự do đó chỉ áp dụng cho công nghệ. Bản ghi âm có quyền riêng của nó: chỉ lưu những bản do chính bạn tạo ra, bạn có giấy phép hoặc sự cho phép, hoặc thuộc phạm vi công cộng hay theo giấy phép mở. Quy định khác nhau tùy quốc gia.

Hướng dẫn âm thanh và âm nhạc

Câu hỏi và trả lời

MP3 là viết tắt của gì?

MPEG-1 Audio Layer III. MPEG là Moving Picture Experts Group, tổ chức tiêu chuẩn đã xây dựng định dạng này, và Layer III là phương án tiên tiến nhất trong ba phương án âm thanh của tiêu chuẩn đó. Tên này không có nghĩa là MPEG-3, vì MPEG-3 chưa từng được ban hành thành một tiêu chuẩn riêng.

MP3 là âm thanh hay video, và khác MP4 ở đâu?

Chỉ là âm thanh. MP3 chứa một luồng âm thanh, cộng thêm thẻ tag tùy chọn với văn bản như tên bài, nghệ sĩ và một ảnh bìa. Nó không chứa được video. MP4 là loại file khác, một vùng chứa có thể mang cả video lẫn âm thanh, và không phải phiên bản mới hơn của MP3.

Nhược điểm của MP3 là gì?

MP3 có mất dữ liệu, nên một phần âm thanh gốc bị loại bỏ vĩnh viễn, và cần nhiều dữ liệu hơn các định dạng mới như AAC hay Opus để đạt cùng chất lượng. Chuyển đổi MP3 thêm lần nữa sang bất kỳ định dạng nén nào đều làm chất lượng giảm thêm một chút mỗi lần.

MP3 còn bị bằng sáng chế hay dùng miễn phí được?

Định dạng này dùng miễn phí. Các bằng sáng chế bao phủ MP3 đã hết hạn, và chủ sở hữu đã đóng chương trình cấp phép vào năm 2017. Điều đó áp dụng cho công nghệ, không áp dụng cho âm nhạc: một bản ghi lưu dưới dạng MP3 vẫn có thể được bảo vệ bản quyền.

Một bài hát MP3 thông thường nặng bao nhiêu?

Khoảng một megabyte mỗi phút ở 128 kbps, nên bài bốn phút gần 4 MB. Ở 320 kbps, cùng bài đó nặng khoảng 9,6 MB. Chỉ độ dài bài và bitrate quyết định dung lượng, ngoài một phần nhỏ thêm cho thẻ tag và ảnh bìa.

MP3 có thể chuyển ngược lại thành chất lượng CD không?

Không. Chuyển MP3 sang WAV hoặc FLAC cho ra file lớn hơn nhiều nhưng nghe vẫn như bản MP3, vì phần chi tiết bị loại khi mã hóa không còn nữa. Chất lượng CD cần một bản sao tạo từ nguồn lossless gốc. Hai bài so sánh MP3 vs WAV và MP3 vs FLAC cho thấy mỗi định dạng giữ lại những gì.

Thẻ ID3 là gì?

Đó là các khối dữ liệu nhỏ bên trong MP3 lưu tên bài, nghệ sĩ, album, số thứ tự bài, năm, thể loại và ảnh bìa. Trình phát nhạc đọc chúng để sắp xếp và gắn nhãn thư viện. File hiện là Unknown Artist có thẻ trống, và một chương trình chỉnh sửa thẻ riêng có thể điền thông tin vào.

Làm sao mở một file MP3?

Chạm vào hoặc nhấp đúp vào file. Android, iPhone, Windows và macOS đều có sẵn trình phát mở được MP3 mà không cần thêm phần mềm, và hầu hết dàn âm thanh xe hơi, TV thông minh và máy chơi game cũng phát được. Nếu một file không mở, file tải về bị hỏng hoặc chưa đủ là nguyên nhân đáng nghi hơn chính định dạng, như bài file MP3 không phát được giải thích.

Cập nhật: